مراحل انجام معاملات

يكي از مهم ترين اطلاعاتي كه سهام داران بايد داشته باشند، آگاهي از مراحل خريد و فروش سهام است تا بعداً دچار مشكل نشوند. در اين بخش به طور خلاصه مراحل مختلف خريد و فروش سهام توضيح داده شده است. مطالب ارایه شده در این بخش عبارتند از: 

نحوه­ ي انجام معامله

انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران از طریق کارگزاران انجام می‌شود. به عبارت ديگر راه ديگري براي معامله سهام و تغيير مالكيت آن به جز از طريق كارگزاران وجود ندارد. این کارگزاران که در انجام معاملات نقش نماینده ي خریدار و یا فروشنده را ایفا می‌کنند، دارای مجوز کارگزاری از سازمان بورس هستند. كارگزاران مي توانند فعاليت هاي ديگري از قبيل مشاوره، سبدگرداني و بازارگرداني نيز انجام دهند.

افتتاح حساب یا دریافت کد معاملاتی

اگر سرمايه گذاري تازه وارد هستيد بايد حتماً كد معاملاتي دريافت كنيد. از آن‌جا که دادوستد اوراق بهادار با استفاده از سامانه رایانه ‌ای و براساس کد خریدار و فروشنده انجام می‌شود، لازم است همه ي خریداران و فروشندگان دارای کد منحصر به خود باشند تا کارگزار بتواند براساس آن به خرید و فروش اوراق بهادار بپردازد. کد معاملاتی، شناسه‌ای 8 کاراکتری است كه از سه حرف اول نام خانوادگی و یک عدد تصادفی تشکیل شده است. کد معاملاتی سرمایه‌گذار منحصر به فرد است و هر سرمایه‌ گذار یک کد معاملاتی دارد. دریافت کد معاملاتی از طریق کارگزار و با  ارائه ي مدارک شناسایی (رونوشت شناسنامه و شماره ملی) و فقط برای یک ‌بار انجام می‌ شود. دريافت كد معاملاتي معمولاً دو روز كاري طول مي كشد.

تکمیل فرم سفارش خرید یا فروش

در این فرم اطلاعات مورد نیاز اعم از مشخصات شرکت کارگزاری، مشخصات سرمایه‌گذار، نام، تعداد و قیمت اوراق بهادار، چگونگی پرداخت یا دریافت وجه قید می ‌شود. تعیین قیمت اوراق بهادار با مشتری است و مشتری می‌ تواند تقاضای خرید یا فروش اوراق بهادار را در قیمت مشخصی تقاضا کند یا اینکه تعین قیمت را به کارگزار و شرایط بازار واگذار کند. انجام معامله بدون پر كردن فرم فوق امكان ندارد. در برخي كارگزاران امكان خريد و فروش اينترنتي وجود دارد. در چنين كارگزاري هايي مشتري ابتدا بايد قراردادهايي خاص با كارگزار منعقد كرده و سپس از طريق اينترنت سفارش خود را وارد نمايد. در معاملات اينترنتي نياز به پر كردن فرم سفارش در هر دفعه نيست.

براساس قانون، سهام داري كه مايل به خريد سهم است بايد قبل از سفارش، مبلغ مورد نظر را به حساب كارگزاري واريز كند. براي فروش نيز به همراه داشتن سند سهم الزامي است.

ساعات معامله

معاملات اوراق بهادار در بورس تهران از شنبه تا چهارشنبه هر هفته به جز روزهای تعطیل عمومی، از ساعت 9:00 تا 12:00 و در یک نشست معاملاتی و از طریق تالارهای معاملات انجام می شود. در حال حاضر علاوه بر تالار حافظ که تالار اصلی معاملات است، تالارهای دیگری توسط بورس یا شرکت‌های کارگزاری در تهران و شهرهای دیگر دایر شده است. خرید و فروش اوراق بهادار مستلزم حضور سهام داران در تالارها نیست و سهام داران می‌توانند از طریق مراجعه به دفاتر شرکت‌های کارگزاری برای خرید و فروش اوراق بهادار اقدام کنند.

ورود سفارش به سامانه معاملاتی

پس از دریافت سفارش خرید یا فروش، کارگزار سفارش‌های دریافتی را با حفظ نوبت وارد سامانه ي معاملات می‌کند. اولویت‌بندی درخواست‌ها در صف تقاضای خرید(فروش) ابتدا براساس قیمت‌های پیشنهادی خرید(فروش) صورت می‌گیرد و از بالاترین(پایین‌ترین) تا پایین‌ترین(بالاترین) قیمت اولویت‌بندی می‌شوند. به عبارت دیگر در صف تقاضای خرید(فروش) سهام، اولویت با سفارش‌هایی است که قیمت پیشنهادی بالاتری(پایین‌تری) دارند. در صورتی که قیمت‌های پیشنهادی خرید(فروش) در دو یا چند سفارش یکسان باشند صف تقاضا(عرضه) براساس زمان ورود سفارش خرید(فروش) به سامانه ي معاملات اولویت‌بندی می‌شود و سفارشی که زودتر از دیگر سفارش‌ها وارد سامانه ي معاملات شده باشد از اولویت برخوردار است. بايد به ياد داشت كه در مواقعي ممكن است سهم داراي صف باشد. يعني تعداد زيادي خريدار سهم باشند بدون آنكه فروشنده اي باشد و يا عده زيادي مايل به فروش آن باشند ولي خريداري وجود نداشته باشد. در هر دو صورت ممكن است معامله ي سهم مورد نياز چندين روز طول بكشد.

محدوديت هاي بورس

در بورس تهران تغييرات قيمت هر سهم در طول يك روز محدود است. به عبارت ديگر قيمت هر سهم در هر روز نسبت به قيمت بسته شدن روز قبل مي تواند سه و نيم درصد بالا يا پايين برود. به عنوان مثال اگر قيمت سهم در آخر روز گذشته 1000 ريال باشد، امروز قيمت سهم حداكثر 1035 و حداقل 965 ريال خواهد شد. سهام شركت-ها ممكن است به دلايل مختلفي از قبيل مجمع عمومي و تعديل سود خود بسته شوند. در اولين روزي كه نماد شركت دوباره باز مي شود، تغييرات قيمت آن نامحدود است.

يكي ديگر از محدوديت هاي ديگر بورس تهران حجم مبناست. حجم مبنا درصدي از تعداد سهام شركت است كه توسط بورس تعيين مي شود و براي اينكه تغييرات قيمت طي يك روز لحاظ شود بايد سهام شركت حداقل به تعداد حجم مبنا معامله شود. در غير اين صورت تغييرات قيمت به اندازه نسبت حجم معامله شده به حجم مبنا خواهد بود. فرض كنيد حجم مبناي شركتي 100 هزار سهم و تغييرات قيمت آن در روز جاري 2 درصد باشد. اگر 100 هزار سهم و بيشتر معامله شود، تغيير قيمت سهم برابر همان دو درصد خواهد بود ولي اگر به عنوان مثال تنها 50 هزار سهم معامله شود، قيمت سهم در آخر روز به ميزان 50 هزار تقسيم بر 100 هزار ضربدر 2 درصد يعني 1 درصد افزايش خواهد يافت. به همين دليل قيمت سهامي كه با صف-هاي سنگين مواجه بوده و حجم معاملات آن ها پايين است در پايان روز تغييرات زيادي نخواهد يافت.


تسویه معاملات

پایاپای و تسویه معاملات توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی تسويه وجوه و سه روز بعد از انجام معامله (T + 3) صورت می‌گیرد. البته در فرداي روز خريد سهم مي توان آن را فروخت ولي پول سهم فروخته شده را سه روز كاري پس از انجام معامله مي توان از كارگزاري دريافت كرد.